Terug

 



Alosman Husejnović. ‘Zataškane srebreničke fotorolne štite holandske veterane da bi u miru popili čašu piva!’ (‘Srebrenica-foto≠rol≠letje verduisterd om Nederlandse veteranen vredig een glas bier te laten heffen!’), Dnevni Avaz (Bosnisch dag≠blad), 1 oktober 2016, pagina 12-13. NB. De redactie van Dnevni Avaz maakte de ongezouten titelkop; de portretfoto (rechts) is van de fotograaf Marco Bakker.

   1 OKTOBER 2016      DNEVNI AVAZ (SARAJEVO)   

nederlandse vertaling

Edwin Giltay, Nederlands schrijver, auteur van verboden boek over genocidebewijs

Srebrenica-fotorolletje verduisterd om Nederlandse veteranen vredig een glas bier te laten heffen!

TEKST

ALOSMAN HUSEJNOVIĆ

FOTO

MARCO BAKKER

 

 

bosnisch

Edvin Giltej, holandski pisac, autor zabranjivane knjige o dokazima genocida

Zataškane srebreničke fotorolne štite holandske veterane da bi u miru popili čašu piva!

Razgovarao: Alosman Husejnović

Edvin Giltej (Edwin Giltay - 47), holandski pisac, autor je prošle godine zabranjene knjige “De doofpotgeneraal” (“General zataškavanja”), jedne od rijetkih zabranjenih u historiji zemlje ponosne na široke slobode. Knjiga govori o holandskom bataljonu u Srebrenici čiji je jedan pripadnik zabilježio zločine u bazi u Potočarima jula 1995. godine, ali je fotorolna kasnije nestala bez traga u laboratoriju u Hagu.

Nedavno je Giltej objavio drugo, prošireno izdanje jer je prvo razgrabljeno nakon šokantne sudske zabrane. Iako je riječ o tzv. špijunskom skandalu (“Casema aferi”), koji se desio u prostorijama holandskog internet-provajdera “Casema”, centralno mjesto su, navodno, nestale i zagubljene fotorolne napravljene u kampu holandskog bataljona (Dutchbat) u Potočarima, u dramatičnim danima genocida u Srebrenici.

Neželjeni svjedok

Autor uzbudljivog “non fiction” špijunskog trilera rado se odazvao pozivu da govori za “Dnevni avaz” jer je i sam tokom pisanja knjige kao i za potrebe odbrane na sudu postao blizak s tragedijom srebreničkih Bošnjaka s kojima danas dijeli iskrenu bol.

U intervjuu za naš list Giltej govori o knjizi kojoj je u aprilu ove godine ukinuta sudska zabrana, a glavna tema ove kompleksne priče su “nestale” srebreničke fotorolne.

Zašto je Vaša knjiga izazvala toliko nemira u Holandiji da je i sam sud morao arbitrirati?

– Prije svega, činjenica je da sam ja holandski državljanin koji je bio neželjeni svjedok jednog vojnoobavještajnog skandala u mojoj zemlji. Riječ je o internoj borbi unutar vojnoobavještajnih struktura: jedne grupe koja je htjela zloglasne fotorolne iz Srebrenice držati skrivene, dok su se drugi zalagali za istinu o tome i trudili da ona izađe u javnost. Ova bitka se vodila preko moje i glava mojih kolega u jednoj holandskoj firmi. Znate, ko god je imao mučna iskustva s agentima tajne službe nije mu svejedno o tome pričati.

Također, teško je bilo sve “puzle” postaviti na njihovo mjesto. Opservirao sam špijunske intrige na mom poslu uz veliku dozu zbunjenosti i, priznajem, imao sam poteškoća da ispričam moju priču. I, na kraju, kada sam se već našao u središtu svih tih obavještajnih faca, mnogih informacija koje su kolale u vezi s tim skandalom zataškavanja fotorolni iz Srebrenice pa tako dolazile i do mene, odlučio sam u cijelu aferu dublje proniknuti i objaviti knjigu. Knjiga “De doofpotgeneraal” objavljena je 2014. godine i dobro je prihvaćena.

Mediji su pisali o njoj, a godinu kasnije glavni lik iz knjige, bivši zapovjednik kopnenih snaga, general Van Bal (Baal) izjavio je kako sam sve izmislio, a bivši špijun ministarstva odbrane pokrenuo je potom sudsku parnicu. Ipak, Sud u Hagu u aprilu ove godine presudio je da je moja knjiga bazirana na dovoljno činjenica. General Van Bal i vojna tajna služba (MID) sada su osramoćeni.

Jeste li otkrili šta se tačno nalazilo na spornim fotorolnama?

– Ne, ali je općepoznato da su na tim zloglasnim, zataškanim fotorolnama fotografije ubijenih Bošnjaka Srebrenice. Te fotografije su snimljene dva dana nakon pada grada. One pokazuju da je Dutchbat još i prije nego što je počeo pokolj naroda znao da Srbi egzekutiraju Bošnjake. Također, tamo bi se mogle nalaziti fotografije vojnika Dutchbata koji su pomagali Srbima u deportaciji bošnjačkoga stanovništva.

“Casema afera” koštala je posla šefa MID-a i jednog visokopozicioniranog nižeg zvaničnika. Jeste li Vi tada čuli nešto novo o srebreničkom genocidu i stidite li se kao obični Holanđanin uloge Dutchbata?

– Jedan agent MID-a informirao me je na mom radnom mjestu tada u “Casema” da je fotorolna jednostavno zataškana da bi se holandski veterani iz Srebrenice kasnije zaštitili na teniskom terenu ili u kafani. Kao, nakon publiciranja fotografija oni bi se u slobodno vrijeme nekada mogli suočiti s prijateljima i biti propitivani o njihovoj ulozi u srebreničkoj drami, a to bi bilo neugodno za njih. Istina je potresna: fotodokazi jednog genocida zataškani su u ladicama tako da bi veterani mirno i neometano popili čašu piva u kafani.

Njihov zadatak kao UN posmatrača ratnih zločina nad muškarcima koje su morali štititi postao je očigledno manje bitan od zaštite njihove reputacije kod prijatelja. Ispada da holandskom ministarstvu odbrane rasvijetliti jedan genocid apsolutno nije prioritet. Ne, u pitanju je stvaranje slike i njegovanje dobrog imena naših momaka, o tome se radi.

Naravno, mene je užasno stid kao Holanđanina postupka vojnika Dutchbata. Kraljevske kopnene trupe trebale su narediti vojnicima da Bošnjake, u slučaju napada, zaštite od bosanskih Srba. Ministarstvo odbrane je njih trebalo osposobiti da ispune tešku misiju, ali je prioritet bio sigurnost Dutchbata, koji je spašavao vlastitu kožu.

Uzgred, moja kritika nije upućena individualno vojnicima Dutchbata. Odgovorno lice po zapovjednoj strukturi koje je trebalo štititi Bošnjake je Hans Couzy, komandant kopnenih trupa, i njegov zamjenik Ad van Bal (Baal). Oni nisu uradili svoj posao. Pazite, holandski vojnici ipak rade što trebaju, prave fotografije, filmuju šta se zbiva, a vojno rukovodstvo je to koje zataškava dokaze. Ministarstvo odbrane je napravilo nešto još gore, da danas, više od 20 godina nakon svega, još ne nudi odgovore na brojna pitanja. Naprotiv, mnogi veterani Dutchbata koji sada otvaraju tu knjigu su od tajne vojne službe zastrašivani, kako su mi i sami rekli. Ako si u ovoj zemlji tako nezgodan svjedok, riskiraš da se država okrene protiv tebe. Tako pokušavaju uzdrmati stubove na kojima stoji vaš život kao što su finansije, partner, posao i prijatelji. Pritisak je takav da te prisile da šutiš. Ja ipak mogu kao građanin o tome pričati.

Previše laži

Je li Srebrenica i dalje nacionalna trauma za Holandiju, kako tvrdite u knjizi, i šta je rješenje?

– Apsolutno. Taj proces je težak jer se u Holandiji o Srebrenici puno lagalo. U svakom slučaju, suštinski je da Ministarstvo odbrane pokaže transparentnost. Osim toga, oni neće moći dugo zloupotrebljavati tajnu službu da ušutkaju kritički opredijeljene vojnike i građane koji vlastitu priču o Srebrenici žele podijeliti s javnošću.

Puno vojnika Dutchbata bilo antimuslimanski nastrojeno?!

Zanimljiv dio u knjizi je i onaj gdje Vaš povjerljiv izvor iz tajne službe BVD, današnje AIVD, tvrdi kako je prešućeno ministru da je puno vojnika Dutchbata bilo deklarirano kao antimuslimani, iako je njihov zadatak bio da zaštite Bošnjake.

– To je rekao sam ministar odbrane Frank de Grave 1999. godine. Sve je prešućeno preko najviših zvaničnika MID-a, a kasnije se ispostavilo da je to bio razlog otkaza. Iskreno, mene taj njihov antimuslimanski stav ne iznenađuje. Holandija je u 1995. godini već imala problem loše integracije stranaca, posebno Marokanaca. Prema mom mišljenju, ovdje je manje problem sam islam. Više je kulturološki problem.

Arhivi tajnih službi

Ako su zataškane, gdje su te fotorolne, hoće li ikada biti prezentirane javnosti?

– Mislim da je nedavno Peter Ruten (Rutten) iz specijalnih policijskih snaga koje su vodile istragu o fotorolnama izjavio da je to u “nekom od arhiva” pohranjeno. Ista sudbina mogla bi biti i s izrađenim fotografijama. Dalje, mislim da je Simon van der Sluijs, advokat majki Srebrenice, nedavno na promociji moje knjige rekao kako je načuo da su fotorolne u arhivu tajne službe AIVD u Zutermeru.

Edwin Giltay (47, Nederlands schrijver) is auteur van het vorig jaar verboden boek De doofpotgeneraal, een van de weinige verboden boeken in de geschiedenis van het land dat trots is op zijn algemene vrijheden. Het boek vertelt over het Nederlandse bataljon in Srebrenica waarvan een lid misdrijven registreerde op de basis Potočari in juli 1995, maar waarvan het fotorolletje later spoorloos verdween in een laboratorium in Den Haag.

Recent verscheen Giltays tweede uitgebreide druk omdat de eerste was uitverkocht toen het schokkende vonnis kwam. Hoewel het gaat om een spionageschandaal ≠– ‘Casema-affaire’ ≠– dat plaatsvond in de gebouwen van de Nederlandse internetprovider Casema, wordt een centrale plaats inge≠nomen door het naar verluidt verdwenen en misplaatste fotorolletje. De foto’s hierop werden [deels] gemaakt in het kamp van het Nederlandse bataljon (Dutchbat) in Potočari in de dramatische dagen van de val van Srebrenica.

Ongewenste getuige

De auteur van deze spannende ‘non-fictie’ spionagethriller nam de uitnodiging van Dnevni Avaz hem te spreken van harte aan, omdat hij zich tijdens het schrijven van het boek en zijn verdediging in de rechtbank, verdiepte in de tragedie van de Bosniakken van Srebrenica. Hij leeft mee met hun diepe leed.

In een interview met onze krant praat Giltay over het boek waarvan het verbod in april van dit jaar [2016] werd opgeheven, en over het belangrijkste onder≠werp van dit complexe verhaal: het 'ontbrekende' Srebrenica-fotorolletje.

Waarom heeft uw boek zoveel onrust in Nederland veroorzaakt dat de rechter erbij moest komen?

Voorop staat dat ik een Nederlands burger ben, die ongewild getuige was van een militair inlichtingenschandaal in mijn land. Er was sprake van een interne stammenstrijd binnen het militaire inlichtingenwezen: ťťn groep wilde het beruchte fotorolletje van Srebrenica in de doofpot houden, terwijl anderen de waarheid daarover juist in de openbaarheid wilden brengen. En deze strijd werd over mijn hoofd en die van mijn collega’s uitgevochten in het Neder≠landse bedrijfsleven.

Wie nare ervaringen heeft met geheim agenten, wil daar vaak niet over praten. Het is ook lastig om alle puzzel≠stukjes op hun plaats te krijgen. Ik heb de spionage-intriges op mijn werk met verbijstering geobserveerd, en – ik geef toe≠≠ – ik had eerst moeite mijn verhaal uit te leggen. Maar ten slotte, toen inlichtingenfunctionarissen de ins en outs van dit doofpot≠schandaal aan mij toespeelden, heb ik besloten de hele affaire te doorgronden en met een boek te komen. De doofpotgeneraal werd gepubliceerd in 2014, en werd goed ontvangen.

De pers schreef erover en een jaar later heeft de hoofdpersoon van het boek – voormalig landmachtbevelhebber generaal Van Baal ≠– mij in de media als fantast weggezet. Ook spande een voormalige spionne van het ministerie van Defensie een rechtszaak aan. Niettemin heeft het Gerechtshof Den Haag in april dit jaar [2016] aangegeven dat mijn boek voldoende steun vindt in de feiten. Generaal Van Baal en de militaire inlichtingendienst (MID) staan nu in hun hemd.’

Heeft u ontdekt wat er precies op dat controversiŽle fotorolletje staat?

Nee, maar het is algemeen bekend dat op het beruchte, achter≠gehouden rolletje foto’s staan van vermoorde Bosniakken uit Srebrenica. Deze foto’s werden twee dagen na de val van Srebrenica door Dutchbat gemaakt. Daarmee toont het rolletje aan dat Dutchbat al voor de genocide plaatsvond, wist dat de ServiŽrs Moslims executeerden. Ook zouden er foto’s op staan van Dutchbatters die de ServiŽrs hebben geholpen bij de deportatie van de Moslimbevolking.’

Door de Casema-affaire verloren het hoofd MID en de chef-staf MID hun baan. Heeft u iets nieuws gehoord over de Srebrenica-genocide en schaamt u zich als Nederlander voor de rol van Dutchbat?

‘Een agente van de MID heeft mij op mijn werk bij Casema ingelicht dat het rolletje simpelweg wordt achtergehouden om Srebrenica-veteranen te beschermen op de tennisbaan of in het cafť. Immers, na publicatie van de foto’s zouden ze in hun vrije tijd weleens door vrienden kunnen worden aan≠ge≠sproken op hun rol bij het drama van Srebrenica. Dat zou vervelend voor hen zijn. De waarheid is ontluisterend: fotobewijzen van [het begin van] de genocide verdwenen in de doofpot opdat veteranen ongestoord een potje bier kunnen drinken in het cafť.

Hun taak van VN-waarnemer van oorlogsmisdaden op mannen die ze hadden moeten beschermen, wordt kennelijk minder belangrijk bevonden dan de bescherming van hun reputatie onder vrienden. Bij Defensie blijkt het ophelderen van de volkenmoord absoluut geen prioriteit te hebben. Nee, de beeldvorming, het koesteren van de goede naam van onze jongens – dŠŠr gaat het om.

Uiteraard schaam ik me dood als Nederlander voor het optreden van Dutchbat: de Koninklijke Landmacht had zijn mannen het bevel moeten geven de Moslims in de gevallen enclave tegen de Bosnische ServiŽrs te beschermen. Defensie had hen de bezieling moeten geven deze moeilijke taak uit te voeren. Niettemin lag de prioriteit bij de veiligheid van Dutchbat, dat zijn eigen hachje redde.

Overigens richt mijn kritiek zich niet zozeer op individuele Dutch≠batters. De verantwoordelijke leidinggevenden voor de bescherming van de Moslims waren onder anderen de bevelhebber van de landstrijdkrachten generaal Hans Couzy en zijn plaatsvervanger generaal Ad van Baal. ZŪj hebben gefaald. Let wel, hoewel Dutchbatters hun taak van waarnemer serieus namen door te fotograferen en filmen, was het de legertop die deze bewijzen in de doofpot stopte. Defensie maakt bovendien alles nog beschamender door nu – meer dan 20 jaar na de genocide – nog steeds geen ophel≠de≠ring te verschaffen. Integendeel, diverse Dutchbatters die nu een boekje opendoen, vertelden mij door de militaire geheime dienst te zijn geÔntimideerd. Als je een lastige getuige bent in dit land, loop je het risico dat de Staat je gaat tegenwerken. Er wordt dan geprobeerd de pilaren onder je leven omver te duwen: je financiŽn, relatie, werk en vriendenkring. De druk maakt men zo groot met als doel je het zwijgen op te leggen. Ik kan er als burger over meepraten.’

Te veel leugens

Srebrenica blijft een nationaal trauma voor Nederland, zoals u in het boek zegt. Wat is de oplossing daarvoor?

Absoluut. De verwerking hiervan is moeilijk omdat er in Nederland zo veel is gelogen over Srebrenica. In ieder geval is het voor de verwerking essentieel dat Defensie transparantie toont. Bovendien moet Defensie niet langer haar geheime dienst misbruiken om kritische militairen en burgers die hun verhaal over Srebrenica naar buiten willen brengen het zwijgen op te leggen.’

Veel Dutchbatters waren uitgesproken anti-Moslim?!

Een interessant deel van het boek is dat waarin uw geheime bron van de BVD, huidige naam AIVD, heimelijk met de minister deelde dat veel Dutch≠batters uitgesproken antimoslim waren, terwijl het hun taak was de Bosniakken [Moslims] te beschermen.

‘[De vraag klopt niet:] Dat heeft minister van Defensie Frank de Grave zelf in 1999 naar buiten gebracht. Dat dit door de top van de Militaire Inlich≠tingen≠dienst was verzwegen, was reden voor hem om deze top te ontslaan.

Dat veel Dutchbatters anti-moslim waren, verrast me niet. Nederland had reeds in 1995 een groot probleem met de slechte integratie van buiten≠landers, met name met die van Marokkanen. Naar mijn mening betreft het hier echter niet zozeer een islamprobleem maar een cultuur≠probleem.’

De archieven van de geheime diensten

Als het in de doofpot is gestopt, waar is het fotorolletje dan en zal het ooit worden gepresenteerd aan het publiek?

Recentelijk verklaarde Peter Rutten van de Koninklijke Marechaussee die een onderzoek naar het rolletje leidde, dat het nog in ‘een of ander archief’ ligt opgeslagen. Hetzelfde zou gelden voor de afgedrukte foto’s. Verder meen ik dat Simon van der Sluijs, advocaat van de Moeders van Srebrenica, recentelijk op mijn boekpresentatie zei dat hij had gehoord dat het rolletje in de archieven ligt van de geheime dienst AIVD in Zoetermeer.’


Noot: Deze vertaling uit het Bosnisch is niet verricht door een professio≠≠neel vertaler, maar heeft auteur Edwin Giltay zelf samengesteld met behulp van Google Translate uit zijn Nederlands≠talige schriftelijke antwoorden op vragen van Avaz. Ter verduidelijking heeft hij hier enkele woorden tussen rechte haken bijgevoegd. De laatste voorzichtige opmerking aangaande Van der Sluijs was niet voor publicatie bestemd.

 

 Terug